Covid-19 sürecinde ortaya çıkan kaygı, paranoya ve stres bozuklukları bireylerin psikolojisini olumsuz etkilemeye devam ediyor. Günlük rutinlerin farklılaşması, evde geçirilen sürenin uzaması ve insanların sevdiklerini uzun süre görememesi nedeniyle yaşam alışkanlıkları da tamamen değişiyor. Bu dönemde sağlığın korunması, fiziksel açıdan olduğu kadar ruhsal yönden de önem kazanıyor. Memorial Kayseri Hastanesi Psikoloji Bölümü’nden Uz. Klinik Psk. Hande Taştekin, pandemi sürecinde ortaya çıkan koronafobinin etkileri ve alınması gereken tedbirler hakkında bilgi verdi.

Depresyon, anksiyete ve panik bozukluk artış gösteriyor

 Tüm dünyayı ve ülkemizi etkisi altına alan pandemi süresince toplumdaki panik ve kaygı düzeyinde artış yaşanmaktadır. Daha önce hiç bilmediğimiz bu virüs insan hayatında önemli bir yer tutarken, salgının etkileri hakkında tüm alanlarda araştırmalar devam etmektedir. İnsanlar maske kullanarak, sosyal mesafe kuralına uyarak ve hijyene önem vererek tedbir almaya çalışmaktadır. Ancak özgürlük ve yaşam alanları bireylerin ve toplumun sağlığı için kısıtlanmış durumdadır. Bununla birlikte pek çok kişide depresyon, anksiyete, panik ve uyum bozuklukları gibi psikolojik sorunlar görülmektedir. Koronafobi her geçen gün daha fazla sayıda insanı etkisi altına almaktadır. Belirsizliğin, korkutucu olduğu herkes tarafından bilinmektedir. Fakat bu dönemde aşırı kaygının yanı sıra ölüm korkusunun da yoğun bir şekilde tüm toplumlarda yaşanmaya başlandığı gözlemlenmektedir.

Pandeminin etkilerini azaltmak için değişiklik şart

 Pandemi sürecinin olumsuz etkilerini daha aza indirebilmek için günlük yaşantımızda küçük değişiklikler yapmak mümkündür. Daha önce şikayetçi olduğumuz durumları pandemi sürecinde değiştirmek daha kolay olacaktır.

• Bu dönemde kendimize daha fazla vakit ayıracağımızdan kendimizi tanıyıp, keşfedebiliriz.
• Hobiler edinerek, daha verimli zaman geçirebilir yani kendimize yatırım yapabiliriz.
• Bağışıklığımızı kuvvetlendirecek besinlere tüketerek daha sağlıklı olabiliriz.
• Meditasyon, yoga, nefes egzersizleri gibi ruhsal dinliği sağlayacak etkinlikleri yapabiliriz.
• Ertelediğimiz işleri bu süreçte tamamlayabiliriz.

 Online eğitime uyum için yapılması gerekenler

 Okul çağındaki çocukların online eğitime geçmesi nedeniyle hem ailelerde hem de çocuklarda şaşkınlık, panik ve gelecek kaygısı ortaya çıkmaktadır. Okul döneminde yüz yüze yapılan aktif ve katılımcı eğitim, yerini salgın nedeniyle çocukların online olarak dersi ekran başında takip ettiği bir eğitime bırakmış durumdadır. Ekran önünde geçirilen uzun saatler ise çocuklarda dikkat eksiliğine yol açmaktadır. Bu dönemde online eğitime çocukların uyumunu nasıl sağlamamız gerektiği ise önemle üzerinde durulması gereken bir konudur. Bu konuda öneriler şöyle sıralanmaktadır:

• Çalışma ortamı düzenli ve sabit olmalı
• Ders arası molalara uyulmalı, fakat molalarda elektronik ilgiyi dağıtıcı aletler kullanılmamalı
• Demir, B12, çinko, D vitamini, Omega- 3 yönünden zengin besinler tüketilmeli
• Düzenli, hafif derecede spor egzersizleri stresi azaltıcı etkilerinden dolayı rutin olarak yapılmalı
• Sosyal çevre ile iletişim halinde kalınmalı
• Ders esnasında ilgi dağıtıcı ortam, gürültü ve aletlerden uzak durulmalı.

      Anne ile bebeğin arasındaki bağ kuvvetlendirilmeli

 Gebelikte pandemi sürecine uyum sağlamaya çalışmak birçok kadında stres ve kaygı düzeyini artırmaktadır. Kadınlar sürekli bir tedirginlik ve korku yaşamaktadır. Fakat bu dönem içerisinde anne ile bebeğin bağı kuvvetlendirilmelidir.

• Gün aşırı gebeler için özel tasarlanan egzersizler yapılmalıdır.
• Besin değeri yüksek yiyecekler tüketilmelidir.
• Gebelik ve doğum hazırlığı ile ilgili bilgi edinmek kaygı düzeyini düşürecektir.
• Hamilelikte yararlı olduğu bilinen nefes egzersizleri öğrenilmeli ve uygulanmalıdır.
• Pozitif düşünmeye devam edilmelidir.
• Gerektiğinde uzman yardımı almaktan çekinilmemelidir.

Bu dönemde özellikle yaşa ve cinsiyete özel ve uygun dozda hazırlanmış multivitaminlerin kullanımına dikkat çeken Dincer, içinde bulunduğumuz süreçte güçlü bir bağışıklık sistemine sahip olmanın    maske, hijyen ve sosyal mesafe kadar önem taşıdığını vurguluyor.

Dünya Sağlık Örgütü, bağışıklık sistemini güçlendirmek için D vitamini, B1, B2, pantotenik asit, B6, A, C ve E vitaminlerinden zengin beslenmek; ayrıca selenyum, demir, çinko ve magnezyum minerallerini de bu düzene eklemek gerektiğine dikkat çekiyor. Bunların yanı sıra Omega 3 ve 9 yağ asitlerinin de gerekliliğinin altını çiziliyor.

Stres, hareketsizlik ve sağlıksız beslenme bağışıklığı zayıflatıyor. 

 Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması 2010 verilerine göre bağışıklık için önerilen besinlerin tüketiminin yetersiz olduğuna dikkat çeken Eczacı Ayşen Dincer, bu durumu şöyle bir örnekle açıklıyor: “Dünya Sağlık Örgütü (WHO) günlük ihtiyacımız olan dozda vitamin mineral alabilmemiz, için günde minimum 5 porsiyon sebze ve meyve tüketmemizi öneriyor.

Türkiye’de her 100 kişiden sadece 18’i yeterli miktarda yani günde üç porsiyon sebze tüketiyor. Her gün en az iki porsiyon meyve tüketenler ise sadece her 100 kişiden 15’i… Yumurta, et, kuru baklagil, süt ve süt ürünleri tüketimi de yetersiz kalıyor.

Bu nedenle özellikle yoğun şehir hayatında stres altında yaşayan, egzersiz yapmayan ve sürekli hazır gıdalar tüketen bireylerde ciddi oranda vitamin eksiklikleri ortaya çıkabiliyor. Pandemi döneminde evde tükettiğimiz basit karbonhidratlar; börek, tatlı, pasta gibi gıdalar eklenince bağışıklık sistemimizin güçlü kalması için dışardan desteklenmesi daha önemli hale geliyor.

Bağışıklık sistemimiz çoğunluğu yapısında vitamin ve mineralleri barındıran enzimlerden ve savunma hücrelerinden oluşan, hayatta kalmamız için kritik öneme sahip bir sistem. Vücudumuzu dışarıdan gelen serbest radikallere ve mikroplara karşı koruyan ve dış tehditlere bağlı olarak gelişecek sorunları ve fonksiyon kayıplarını engellemek ve hatta ölümü önlemek için çalışıyor.

COVID-19 üst solunum yollarına tutunarak akciğer fonksiyonlarının bozulmasına sebep oluyor, bu nedenle bazı hastalarda süreç ölümle sonuçlanabiliyor. Kişinin bağışıklık sistemi güçlüyse hastalığın seyri daha hafif geçiyor, yoğun bakım sürecine ihtiyaç duyulmuyor.

Eczacı Aysen Dincer, tıpkı diğer enfeksiyonlarda olduğu gibi pandemi döneminde önemini doğru beslenme, düzenli uyku, yeterli derecede vitamin ve mineral alımıyla bağışıklığı güçlü tutmak için ekstra özenli davranmak gerektiğinin altını çiziyor.

Pandemi döneminde ağız bakımı ve hijyeninin tanıtım ile ilgili açıklamalarda bulunan Hospitadent Dental Group Pendik Şubesi Başhekimi Ömer Kadıoğlu, “Hepimizin bu ve rutinimizi değiştirmemiz gereken ve pandemi yeni alışkanlıklarımızıdu Bu yeni alışkanlıkda beden sağlığımızın bir parçası olan ve sağlığımızı korumak için hijyen bunun için mutlaka günde en az iki kez dişler fırçalanmalı, diş fırçasının erişemediği alanlardaki bakteri plağını uzaklaştırmak için diş ipi, ara yüz fırçası veya ağız gargarası kullanımı gibi ek uygulamaları için bunun sıraya girmeden önce ve sonra eller mutlaka etkili bir şekilde yıkanmalıdır “diye konuştu.

Hiçbir sağlık sorunu ertelenmemeli

Ayrıca pandemi planlanmış tedavilerin, bu baskı ihmal edilmemesi ve tamamlanması vurgulayan Hospitadent Dental Group Pendik Şubesi Başhekimi Ömer Kadıoğlu, “Hiçbir sağlık sorunu için ‘tedaviye gerek yoktur’ ya da sonra düzeltme ‘gibi bir bakış açısı değildir. Nedeni istemiyor gibi görünen sorunlar ileride tedavisi daha güç bir hal alabilir.

Bu yüzden en doğru yöntemle işin uzmanından görüş almak ve tedavi planlamalarını hazırlamaktır. Ayrıca basit gibi görünen bir sağlık sorunu zamanında tedavi edilmez sonuç verebilmektedir ”dedi.

6 ayda bir diş muayenesi şartı

Diş doktoruna her 6 ayda bir muayene olmak için gitmek hem ağız sağlığınız hakkında bilgi sahibi olmanızı sağlamakta, hem de iyi gitmeyen bir durum var ise önlem alınmasını sağlamakta, tedavi etmek kolaylaştırmaktadır.

Pandemi sahasında başından beri Sağlık Bakanlığı dersleri takip ettik; Ağız, Diş Sağlığı Kuruluşları ve Sağlık Turizmi Derneği (ADİSSAD) ile ağız ve diş sağlığı sektöründe faaliyet gösteren diş hastaneleri, diş sağlığı, diş polikliniklerine en üst düzeye çıkarılması konusunda kadıoğlu, rekabete girdiklerini ve önerilerde bulundu;

Hastalar randevularına tam zamanında hastane araştırması kişilerle temasını en aza indirilmelidir. Önemli bir başka nokta da randevuya yalnız gidilmesi, bekleme salonunun kalabalıklaşması iltihaplı kişi sayısının artmasına sebep olabilir.

Bazı hastalarımız sadece diş tedavisi için yurt dışından gelmekte, bu durumda 14 gün kuralına uymalı ve toplumdan izole etmelidir.

Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Uzmanı, Çocuk-Ergen Terapisti Muazzez Yaşbala, koronavirüs (Covid-19) pandemisi kısıtlamaları sebebiyle evde kalan çocuklarla vakit geçirmenin yollarını anlattı. Çocuk gelişimi uzmanı, ebeveynlere “pandemi döneminde yaşam” için ipuçları vererek, evde ailece programlar yapmanın yaşantıyı kolaylaştıracağını söyledi.

Deneyimli Çocuk Gelişimi Uzmanı Muazzez Yaşbala, koronavirüs pandemisi sebebiyle kişisel, sosyal ve aile yaşantısında ortaya çıkan değişimler konusunda açıklamalarda bulundu.

Pandemi günlerinde yaşamdaki değişimlerin devam ettiğini hatırlatan Yaşbala, bu sürecin konfor alanından çıkmaya ve duygularla temas etmeye yol açtığını söyledi. “Önceleri çocuklarımızı kursa, spora ve onların sosyalleşmeleri için birçok etkinliklere götürerek birlikte vakit geçiriyorduk.” diyen Yaşbala, şunları ifade etti; “Şimdi ise çoğu zamanımızı evde geçiriyoruz. Aslında hep birlikte olunca çocuklarımızda göremediğimiz özellikleri ve davranışları görme ve keşfetme fırsatımız oldu. Bu süreçte aynı ev içinde ebeveyn olarak kendimize ve çocuğumuza zaman ayırmak bazen zor olabilir. Bunun için ev içerisinde ebeveynlerin aileleri ile birlikte yeni programlar yapması, ev yaşamını rutinden çıkararak, renklendirecektir.”

Hem okul çağında hem de öncesindeki çocuklar için

Pandeminin ortaya çıkardığı süreçleri yaşamanın çocuklar için zor olabileceğine vurgu yapan Çocuk Gelişimi Uzmanı Yaşbala, ebeveynlere şu tavsiyelerde bulundu;

“Çocuklarla birlikte pazar akşamı haftanın programı planlanarak, yazılabilir. Eğer çocuk veya çocuklar okula çağındaysa okul programına uygun bir planlama oluşturmak önemlidir. Kitap okuma, matematik ve diğer dersleri çalışmaları için zaman belirlerken, dinlenme saatleri de program içine alınmalıdır. Çocuklar ne zaman ve ne kadar süre çalışacaklarını bildiklerinde daha güvenli ve iç disiplini kazanarak sorumluluklarını bilirler.”

Okul çağında olmayan çocuklar için yaş grubuna göre etkinlikler planlanabileceğini belirten Muazzez Yaşbala, “Programa varsa online derslerin yanı sıra aynı saatte uyanma, yatma, beslenme ve onlarla geçirilecek zaman dilimlerini belirleme de önemlidir. Fiziksel aktiviteler, müzik ve sanat gibi konular unutulmamalıdır! Birlikte şarkı söylenebilir, dans edilebilir. Resimler yapıp, evin bir duvarında sergilenebilir. Çocukların yaratıcılığını onlara bırakmak gerekir. Ne yapacaklarına onlar karar versinler.” sözlerini kaydetti.

“Programı oluştururken çocuğun fikri alınmalıdır”

Pandemide evde kalınan dönemde gün içinde ebeveynlerin kendilerinin ve çocukların sessiz ve yalnız kalmasının ve dinlenmek için güvenli bir alan oluşturulmasının önemine işaret eden Yaşbala, evde yapılabilecek aktiviteler konusunda da şu bilgileri verdi; “Ritmi yormayan bir müzik eşliğinde ritim tutmak, bedeni dinlemek, meditasyon yapmak ve sessiz kalmak stres atmaya yardımcı olabilir. Duygular bir deftere yazılabilir. Çocuğa model olarak günlük tutması ve günlüğe duygularını yazması öğretilebilir.”

“Evin düzeninden çoğunlukla ebeveynler sorumludur. Ancak çocuğun ev düzeninden haberdar olması ve onu bu sürece dahil etmek, özgüven duygusunu artıracak ve ailenin bir parçası olduğunu hissettirecektir.” diyen Çocuk-Ergen terapisti Yaşbala, “Ebeveynlerde biri veya ikisi evden çalışıyorsa, çocuklarla birlikte yapılacak program hazırlanırken evden çalışma ihtiyaçları ve zamanı da gözetilmelidir. Bu yüzden çocukların yalnız ve ebeveynlerle birlikte yapabilecekleri aktiviteler önceden belirlenmelidir. Başta çocuklar bu programa uymayarak sınırları zorlayabilir; ancak zamanla bu plana alışacaklardır! Bu süreçte ebeveynlerin sabırlı ve anlayışlı davranması gerekir.”

Muazzez Yaşbala, “Evde uygulanacak programı yaparken çocuğun fikrini almak, onun bu programa uymasına yardımcı olacaktır. Yapılan bu program evde herkesin görebileceği bir yere asılabilir. Ayrıca, hafta içi yoğunluğundan sonra hafta sonu evde her bireyin kendi özel alanlarını oluşturması, herkese özgürlük sağlayacaktır.” sözlerini kaydetti.